Beloonmodel: Torekes & Spice

Beloningsprogramma’s zijn systemen die mensen aanzetten tot bepaalde gedragingen door hen te belonen met munten. Een informatiecampagne verandert hoogstens het kennisniveau en de attitude van burgers, maar niet hun dagelijkse gedrag. Door een beloning passen mensen hun gedrag (en attitude) wel aan (dit wordt ook wel eens "nudging" genoemd).

In de private sector wordt het koopgedrag van consumenten vaak gestuurd via een complementaire munt: loyaliteitspunten die in een materieel voordeel worden omgezet. Doe je niet mee, dan bemachtig je geen punten, en ben je in principe dief van je eigen portemonnee! Door beloningssystemen met sociale doelen voelen mensen zich gewaardeerd. Door hun inzet dragen ze bij tot maatschappelijke winst, en dat wordt zichtbaar gemaakt. Ook zijn ze meer bereid mee te doen als ze weten dat iedereen zijn steentje bijdraagt.

Figuur beloonmodel

In de Gentse wijk Rabot-Blaisantvest is sinds 2010 de gemeenschapsmunt de Torekes actief. In 2016 volgde een andere Gentse wijk, met de Pluimen in Ledeberg. In het Verenigd Koninkrijk timmert de Britse organisatie Spice al jaren aan de weg, met nu al zo’n tachtig beloonprogramma’s.

Eigenschappen

  • Gedrag dat bijdraagt tot het vooropgestelde doel, wordt met de munt beloond. In Gent verdien je Torekes als je bijdraagt tot buurtzorg, burenzorg of groenzorg: vrijwilligerswerk doen voor een organisatie in de wijk, overschakelen op groene stroom enzovoort. In de Spice programma’s krijg je een punt voor elk uur geleverd vrijwilligerswerk. Alleen mensen die iets kunnen doen voor de buurt, kunnen dus aan het netwerk deelnemen.
  • Beloonmunten kunnen worden besteed bij instellingen zoals de bioscoop of de bibliotheek, of worden gebruikt voor deelname aan uitstappen of aansluiting bij een sportclub. In Gent kun je Torekes ook verzilveren door ze in te ruilen voor producten die verkrijgbaar zijn aan het Torekesloket (bijvoorbeeld een maaltijd of drankje, kledij of de huur van een volkstuin) of bij buurtwinkels, de bioscoop of het openbaar vervoer. In de muntkringen van Spice is ruilen voor producten nooit mogelijk.
  • Diverse nominaties zijn mogelijk. Torekes zijn gebaseerd op (een per dienst vooraf vastgelegd aantal) munten met een tegenwaarde in euro’s. De waarde van één Toreke is tien eurocent; vijftig Torekes worden dus voor een tegenwaarde van vijf euro verzilverd. Spice en Pluimen werken met tijdmunten.
  • Beloonmodellen kennen meer activiteiten als ze actieve bemiddeling gebruiken. In Spice wordt actief bemiddeld door de organisaties die het netwerk runnen. Bij de Torekes en de Pluimen wordt deze functie ingevuld door een medewerker van Samenlevingsopbouw Gent.

Het beloonmodel kent voor- en nadelen

  • Bij de beloonmodellen ligt meestal het aantal deelnemers en het aantal activiteiten per deelnemer veel hoger dan bij tijdbanken. Met beloonmodellen kun je meer gedragingen waarderen dan alleen burenhulp, waardoor je ook meer doelgroepen kunt aanspreken dan met een ruilmodel.
  • Beloonsystemen kennen minder het fenomeen dat deelnemers verlegen zijn om hulp te vragen. Het matchen van een hulpvraag aan een aanbod gebeurt in beloonsystemen overwegend door professionele bemiddelaars uit de betrokken organisaties. Hulp vragen via een bemiddelaar blijkt mensen minder in verlegenheid te brengen dan zelf hulp vragen aan een buurtbewoner.
  • Stoppen met een beloonmodel is gemakkelijker dan stoppen met ruilsystemen. Deelnemers die nog munten hebben, kunnen deze binnen een bepaalde periode verzilveren. Torekes hebben een vervaldatum. Biljetten die de vervaldag naderen, kunnen aan het loket ingeruild worden voor nieuwe biljetten. Bij een ruilsysteem kunnen deelnemers die nog een positief saldo hebben hun munten vaak niet meer besteden, omdat er nog onvoldoende interessant aanbod aan diensten is.
  • Eerst verdienen en dan verzilveren. In het beloonmodel kunnen deelnemers nooit méér munten uitgeven dan ze verdiend hebben. Wie geen vrijwilligerswerk kan doen, kan dus ook niet aan het systeem deelnemen.
  • Beloonmodellen zoals Spice en Torekes kennen eerder weinig wederkerigheid. In theorie kunnen deelnemers elkaar betalen voor burenhulp, maar in de praktijk gebeurt het nauwelijks.

results matching ""

    No results matching ""