Ruilmodel: Time Banks

Een institutionele speler brengt munten in omloop om onderlinge hulp te bevorderen als aanvulling op de professionele dienstverlening. Dit is een soort burenhulp, maar zonder beperkt te zijn tot directe ruil. Deelnemers kunnen hun munten immers aan wederdiensten besteden bij alle anderen in het netwerk, zodat veel meer transacties mogelijk worden.

Wederkerigheid (binnen de grotere groep) staat centraal.

Figuur ruilmodel

Dit systeem is ontstaan vanuit de visie dat een cliënt in de hulpverlening niet alleen een persoon is met een hulpvraag, maar ook iemand met kwaliteiten. Wederkerigheid geeft mensen een gevoel van waardigheid en onafhankelijkheid. Dit houdt in dat wie hulp krijgt, een wederdienst verschuldigd is aan (iemand uit) het netwerk. Vrijwilligers moeten zelf ook wederdiensten vragen om het systeem draaiend te houden. De wederkerigheid ontstaat ook tussen de generaties, wat de onderlinge band versterkt. De gebruikte nominatie is zo goed als altijd tijd (zie ook bouwsteen 3). Veel muntkringen met ruilmodel worden daarom ook ‘tijdbanken’ genoemd.

Wereldwijd worden Time Banks opgezet door professionele spelers, zoals diensten voor thuiszorg, woonzorgcentra, scholen, ziekenhuizen of gemeentes. In Vlaanderen kennen heel wat gemeentes ruilmodellen die van burgers uitgaan (zoals bijvoorbeeld het LETS-systeem, zie ook LETS Vlaanderen), daarnaast zien we her en der een professionele organisatie met een ruilmodel aan de slag gaan (zoals Buurtijd in Antwerpen en Buurtpensioen in Brussel).

Eigenschappen

  • Om tijdmunten in omloop te brengen, maken Time Banks gebruik van wederzijds krediet. Alle deelnemers beginnen met een saldo van nul tijdmunten.
  • De tijdmunten kunnen worden besteed aan wederdiensten vanwege alle andere deelnemers in het netwerk. Een tijdbank is dus een ‘zero-sum game’; alle saldi bij elkaar opgeteld, bedragen altijd nul.
  • Elke deelnemer heeft een rekening om bij te houden hoeveel tijd hij of zij anderen heeft geholpen, hoeveel tijd hij of zij door anderen werd geholpen, en wat het saldo aan munten is. Door alle saldi openbaar te maken, kunnen deelnemers worden gestimuleerd een negatief saldo aan te zuiveren.
  • De vrijwilligers kunnen hun munten ook aan iemand anders weggeven. Sommige Time Banks zijn erop gericht deelnemers tijdmunten te laten sparen voor hun oude dag, als aanvulling op hun pensioen. Er zijn tijdbanken waar de gemeente de munten dekt door garanties in de nationale munt.
  • In veel institutionele tijdbanken zijn bemiddelaars actief, eventueel uitgerust met een digitaal matchingsysteem. In netwerken waar niet actief bemiddeld wordt, is er minder dienstverlening dan in netwerken waar dat wel gebeurt.

Uitdagingen

  • In de meeste Time Banks blijft het aantal activiteiten per deelnemer beperkt. Het onderlinge karakter van de diensten maakt dat ze moeizaam op gang komen, zeker als er geen bemiddeling is.
  • Bemiddeling gebeurt meestal door een professionele kracht, soms door vrijwilligers. Die functie is relatief duur maar wordt (deels) terugverdiend door de betere dienstverlening aan de buurt.
  • Vraagverlegenheid: mensen met veel vraag maar weinig aanbod, kunnen in het rood staan, waardoor ze geen hulp meer kunnen of durven vragen, terwijl juist deze groep veel baat heeft bij burenhulp.
  • Sterk negatieve saldi bij sommige deelnemers: als veel mensen met schulden het systeem verlaten, blijven de andere deelnemers samen positief staan. Dit kan ertoe leiden dat mensen geen mogelijkheden meer vinden hun tijdmunten te besteden (waardoor de munt stagneert), of dat mensen alleen bereid zijn hulp te bieden mits ze extra punten krijgen (waardoor de waarde van de munt daalt). Veel tijdbanken stellen daarom een grens aan het aantal punten dat men negatief mag staan. Of ze laten deelnemers met openstaande schuld niet uit de muntkring stappen. De ervaring leert dat het moeilijk is gebruikers te dwingen schulden af te betalen.
  • Sterk negatieve account bij de centrale organisatie: vaak brengt men tijdmunten in omloop door klussen voor de organisatie te betalen. Als de organisatie sterk negatief staat en de leden samen sterk positief, kan dat het vertrouwen in het systeem ondermijnen. Als de muntkring stopt, zijn de tijdmunten niet meer te besteden, en krijgt de organisatie haar eigen schuld nooit ingelost.

results matching ""

    No results matching ""